تبلیغات
تاریخ هنر ایران - هنر ایران باستان
شنبه 12 دی 1388

هنر ایران باستان

   نوشته شده توسط: م اکبری    

می دانیم كه نقاشی در صفحه فقط با دو بعد مطرح می شود. و هنری است دو بعدی ، اما پیكره سازی هنری است سه بعدی دارای حجم به همین دلیل دست هنرمند در این رشته برای نشان دادن حالتهای قابل لمس باز تر است . این نكته در مورد آثار سه بعدی دیگر مثل نقش برجسته كاری ، مهرها ، كنده كاری های روی دیوارها (كتیبه) و حتی سكه ها نیز صادق است . بنابر این تمام آثار سه بعدی را می توانیم در این رشته بگنجانیم ، عالی ترین و قدیمی ترین نمونه ای كه در این زمینه بدست آمده دسته ی چاقویی از استخوان است كه از سیلك كاشان بدست آمده و مردی را نشان می دهد كه لنگی در بردارد و كمربندی به كمرش بسته است .
تعدادی مهر هم از همین منطقه بدست آمده كه شباهت تصویری زیادی با تصاویری كه از شوش در دست داریم دارد . این نشانگر نوعی رابطه میان سیلك و شوش می باشد.
آثار بعدی متعلق به عیلامیان است كه در شوش به دست آمده است . دولت عیلام تا حد زیادی مدیون تمدن بین النهرین بوده است ، بنا براین شباهت های فراوانی در آثار عیلامیان و مردم بین النهرین وجود دارد ، از حفاریهای شوش و هفت تپه تعدادی پیكره و لوحه بدست آمده كه نشانگر هنر پیكره سازی در میان عیلامیان است . مقایسه میان آثار تمدنهای عیلام و بین النهرین شباهت ها را روشن تر می سازد . بطور مثال مجسمه هایی كه از شوش بدست آمده اند نشانگر خصوصیات فرهنگی مردم عیلامند . مثل شكل پوشاك ، زیوذ آلات و حتی زندگی آنها .

سفالگری :
ماده سفالگری گل است . گل در دستها جان می گیرد و به شكل های مختلف در می آید . مثل كوزه و ظروفی كه نقشهای برجسته دارند . از ساكنان اولیه فلات ایران سفالینه های قابل توجهی بدست آمده است . معروفترین آنها متعلق به سیلك و شوش است . این سفالها تقریبا از 4 تا 6 هزار سال پیش قدمت دارد . اما در فاصله بین این دو زمان دگرگونی بسیار مهمی در سفالگری صورت می گیرد و آن اختراع چرخ سفالگری است . تقریبا در همین زمان بدعت پختن سفالها در كوره نیز آغاز می شود . این دو عامل باعث رشد قابل توجهی در این رشته هنری می گردد. بسیاری از محققین اعتقاد دارند كه ساكنین اولیه فلات ایران مبتكر ساخت چرخ سفالگری بودند.
آثاری كه تا به حال از مناطق مختلف بدست آمده قدمتی بیش از 6 هزار سال و اكثرا دست ساز هستند . یعنی بدون استفاده از چرخ كوزه گری ساخته شده اند . به این دلیل این آثار از تقارن كاملی برخوردار نیستند . در حالی كه اگر به سفالینه هایی كه از سیلك بدست آمده بنگریم تاثیر چرخ سفالگری را در این آثار مشاهده می كنیم . یعنی ظروف و كوزه ها كاملا متقارن هستند . تاثیر این تحول در سفالهایی كه از شوش بدست آمده بخوبی پیدا ست . زیرا كوزه ها از حد عادی بسیار بزرگتر و از ساخت ظریفتری برخوردار هستند. در آثاری كه از شوش و هفت تپه بدست آمده قطعاتی از سفال لعاب دار و مجسمه های لعاب دیده نیز به چشم می خورد ، احتمالا این فن از بین النهرین به عیلامیان رسیده است . زیرا مردم بین النهرین در فن لعاب دادن سفال بسیار پیشرفته بودند. با ورود آریائیان آثار سفالی متفاوتی ساخته شد این آثار بیشتر در ما رلیك (گیلان ) كشف شده است . در این آثار نوعی پیوند میان سفالگری و پیكره سازی مشاهده می شود ، بطور مثال یك كوزه یا پی سوز بشكل حیوان یا انسان باشد.

نقاشی :
نقاشی در میان ساكنان اولیه فلات ایران بیشتر شامل نقشهای روی سفالینه هاست ، بدعت نقاشی روی سفال را بیشتر محققان به ساكنان اولیه فلات ایران نسبت می دهند . به جز نقاشی های روی سفال ها تعدادی نقاشی بر دیوارهای غارهای لرستان بدست آمده كه متعلق به بیش از 12 هزار سال پیش است . اختراع چرخ سفالگری و بدعت پختن سفال از تحولات بزرگی بوده اند كه در سفالگری رخ داد. این دو مسئله امكانات بیشتری را برای نقاشی روی سفال فراهم كرد.
وجه مشتركی كه در اكثر سفالهای بدست آمده از سیلك و شوش وجود دارد كاربرد یك رنگ بخصوص (رنگ سیاه ) در ترسیم آنها است . نقشهای بكار برده شده عبارتند از شكلهای حیوانات و طبیعت كه بسیار ساده و هندسی ترسیم شده است .( مهم)

فلزكاری :
كشف ذوب فلزات تاثیر بزرگی در تمدن بشری داشته است . با ذوب فلزات و قالب گیری می توان به هر شكلی دست یافت . شاید این نكته در گل سفالگری هم مطرح باشد . اما فلز مانند سفال شكننده نبوده و از استحكام برخوردار است . به همین دلیل ساختن بسیاری وسایل تا پیش از كشف فلزات مقدور نبوده است . ذوب فلزات حدود 5 هزار سال پیش كشف شده است . اما ساختن آلیاژ تا
4 هزار سال پیش میسر نشده بود . آلیاژی كه از تركیب مس ، روی و قلع بدست می آید مفرق (برنز) نامیده می شود. آثار مفرقی زیبایی از لرستان بدست آمده كه اكثرا شامل وسایل روزمره زندگی هستند . مثل دهنه اسب ، ظروف ، آلات جنگی و غیر ...پس از این دوره تعدادی از آثار زرین از مارلیك و زیویه بدست آمده است كه در ردیف زیباترین آثار هنری جهان است . كه از طرفی به نوعی پیكره سازی و یا برجسته كاری روی طلا به حساب می آید.

هنر هخامنشی :
در د.وره هخامنشی با آثار معتبری روبرو هستیم كه در پاسارگارد تخت جمشید و شوش قرار دارد و ما فقط به بررسی آثاری كه از تخت جمشید به دست آمده اكتفا می كنیم . نام اصلی تخت جمشید پارسه بوده و امروزه ثابت شده كه این مكان جنبه ی مقدسی برای هخامنشیان داشته است . آثاری كه از تخت جمشید باقی مانده بیشتر شامل نقوش برجسته است .
این نقش برجسته كاری بر دیواره تالارها كنده شده اند كه بهترین و سالمترین این نقشها متعلق به تالار آپادانا است . آنچه در تمام تخت جمشید جلب نظر می كند رعایت كامل تقارن است . اگر در تعداد ستونها ی هرتالار دقت كنیم عدد زوج می یابیم . اگر به نقش روی دیوارها خوب دقت كنیم در تمام آنها رعایت تقارن را می بینیم .
در تخت جمشید نقش برجسته ای وجود دارد كه در میان سایر نقش برجسته ها منحصر بفرد است . این نقش برجسته تنها نقشی است كه یك رویداد را روایت می كند . درحالی كه اكثر نقوش دیگر این جنبه روایت گری را ندارند. نقش هایی را كه گویای اتفاق هایی هستند روایت گری می خوانیم . این نقش گویای شكایت كسی است كه بر او ظلم شده و از مظلومیت خود در نزد داریوش شكوه می كند ، بنام متظلم مدی است .
نقش برجسته دیگری هم در بیستون وجود دارد كه از همین خاصیت برخوردار است ، این دو نقش برجسته تنها آثار هخامنشی هستند كه از خاصیت روایت گری برخوردارند . موضوع این نقش برجسته شكست دادن اقوام مختلف بوسیله داریوش است .

كاشیكاری در عهد هخامنشی :
كاشی هایی لعاب دار از شوش و تخت جمشید بدست آمده كه بسیار ظریف و زیبا تهیه شده است ، آثار شوش در زمان هخامنشی با همان شیوه كاشی سازی بین النهرین ساخته شده است و این خود دلیل دیگری است بر تاثیر هنر بین النهرین بر هنر هخامنشیان است .

فلزكاری در عهد هخامنشی :
آثار زرین دوره هخامنشی چندان زیاد نیست . ولی آنچه بدست آمده از ساختاری بسیار ظریف برخوردار است ، نكته قابل توجه در آنها شباهتشان با نقوش برجسته در تخت جمشید است.

مرصع كاری در عهد هخامنشی :
مرصع كاری نیز در این دوره رواج داشته است كه مبین مهارت كار صنعتگران این دوره بوده است . مرصع كاری عبارت است از كار گذاشتن سنگهای قیمتی روی فلزات ، طلا یا مواد دیگر است .

هنر ساسانیان:

نقوش برجسته طاق بستان :
نقش برجسته های طاق بستان ، همگی تجسم رویدادها و یا نمایش عظمت و اقتدار را ارائه می دهد و تنها در صحنه شكارگاه طاق بستان با جنبه عظمت نمایسی مواجه نیستیم .

هنر ایران بعد از اسلام :
اوج هنر اسلام در دوره سلجوقی بوده است .

هنر سلجوقی :
پس از تسلط حاكمان اموی و عباسی بر ایران نقاشی دچار نوعی تناقض گردید ، حاكمان اموی و عباسی به استناد اینكه تصویر سازی در اسلام حرام است از رشد نقاشی در میان مردم جلوگیری كرده و برای هنرمندان ممانعت هایی بوجود آورده اند . در حالی كه در كاخهای خود از نقاشی و حتی تصویر انسان استفاده می كردند و در حقیقت آنها به نوعی نقاشی را به انحصار خود در آوردند. نمونه هایی در كاخ سلجوق خاقانی از عهد عباسیان بدست آمده ، این نكته كاملا آشكار در این نقاشی از رنگهای ساده استفاده شده است و به سبك نقاشی مانویان (آیین مانی ) در پیرامون طرح اصلی خطوط تیره رنگ بكار رفته است . قدیمی ترین اثری كه در ایران بدست آمده دیواره نگاری است از قرن دو هجری كه این نقاشی خصوصبات كاخ های عباسی دیده می شود.

خوشنویسی و تذهیب عهد سلجوقی :
خطی كه در ابتدا قرآن مجید به آن نوشته می شد خط كوفی بود از این رو تا چندی همین خط برای كتابت نیز مورد استفاده قرار می گرفت . خوشنویسی یكی از اركان اصلی كتاب آرائی بشمار می آید. در قرن های اولیه هجری كتابهایی بجز قرآن مجید و كتابهای مذهبی رونویسی و نگاشته نمی شد ، اما رفته رفته از حدود قرن دوم هجری به بعد با ترجمه آثار یونانی ، سریانی و هندی نیز با پیدایش آثار دانشمندان و متفكران اسلامی رونویسی و نگارش كتابهای مختلف رایج گردید.
خطی كه در قرن اولیه هجری در ایران به آن می نوشتند خط عربی بوده كه به دو شیوه رایج بود یكی خط كوفی كه حروفش قوس دار است . رشد خوشنویسی خط كوفی ایرانی به شدتی پیش می رود كه در عهد سلجوقی به شیوایی خاصی می رسد ، در همین عصر هم شاهد تذهیب در لابه لای حروف خطوط و سطرها نیز هستیم . شكلهایی كه در تذهیب استفاده می شود بیشتر شامل نقشهای گیاهی و بخصوص نقش معروف اسلیمی است .

جلد سازی در عهد سلجوقی :
جلد كتاب در عین اینكه حافظ اوراق كتاب بوده با منقوش ساختن آن ارزش گذاری بر كتاب بیشتر جلوه می كند . برای جلد كتاب بیشتر از چرم استفاده می شده ، زیرا چرم همخاصیت شكل پذیری دارد و هم با دوام است . غالبا روی قسمت های مختلف جلد كتاب كار می كردند . یعنی پوشش بیرونی جلد ( پشت جلد – پوشش داخلی جلد – آستر – و عطف جلد و گاهی نیز روی زبانه جلد كه روی جلد تا می شده است ) نقش اندازی برجلد كتابها به شكل های گوناگون انجام می شده است . ولی در همه شیوه ها باید كه چرم پشت جلد را تحت فشار قرار داد تا شكل مورد نظر را بدست بیاورد. وقتی چرم شكل می گرفت شیارهای خالی را با طلا كاری پر می كردند . در قسمت داخلی یا آستر جلد برای نقش اندازی از طرحهایی كه بر روی كاغذ یا چرم بریده شده بود استفاده می كردند. ولی روی عطف كتاب هم به همان شیوه پشت جلد كار می كردند . بطور عمده ما با دو نوع جلد سازی چرمی روبرو هستیم .

یكی شیوه جلد سوخته و دیگری جلد ضربی :
در شیوه ضربی جلد چرمی خام را تحت فشار ضربات وا می داشتند تا نقش های برجسته دست بیاید و در شیوه جلد سوخته جلد چرمی خام را با داغ كردن نقش دلخواه كه بر بروی فلز كنده بود و با استفاده از فشار آن بر جلد به نقش برجسته دست می یافتند.
نقش هایی كه از پشت جلدهای قرن های اولیه هجری بدست آمده بیشتر تحت تاثیر جلد سازی قبطی (مصرعلیا) و همین شیوه كه تا عهد سلجوقی نیز ادامه می یابد . نقوشی كه در این جلدها بكار رفته است ، نقش های هندسی هستند.

سفالگری در عهد سلجوقی :
با آمدن اسلام استفاده از ظروف سیمین و زرین منسوخ گردید ، پس سفالگران كوشیدن تا با بوجود آوردن آثار سفالی كمبود زیبایی و گیرایی ظروف زرین و سیمین را جبران كنند. از این رو دست به ابتكارهای پر ارزش می زدند . نظیر سفالهای لعابی مینایی و ظروف زرین فام .
اولین نمونه ای كه بدست آمده كوزه ای سفالین است ، از قرن دوم هجری در این كوزه فن لعاب دادن استفاده نشده است و نقش های روی آن سادگی خاصی دارد . اما از این زمان به بعد لعاب دادن سفالینه ها جایی برای خود می گشاید . لعاب دادن سفالینه ها بطور كلی به دو شیوه صورت می گرفت . یا نقوش مورد نیاز را در روی بدنه سفال حك می كردند و سپس لعاب می دادند و یا پس از لعاب دادن سطح سفال را نقاشی می كردند.
مینا كاری هم نوعی لعاب دادن بوده است و به این شكل كه سفالینه ها را با ورقه ای نازك از مینا (نوعی لعاب كه رنگ را خوب به خود جذب می كند ) می پوشاندند .
پس از پختن سفال با لعاب های دیگری كه اكسید های مختلف فلزی را همراه داشته روی مینا را نقاشی می كردند و سپس سفال را در آتش می گذاشتند و بر اثر فعل و انفعالات شیمیایی لعابهای اكسیدی با لعاب اول مخلوط می شود و در ضمن رنگهای فلزات جلوه گر می شود.


buy cheap cialis no prescription
جمعه 16 آذر 1397 05:10 ق.ظ

Nicely put. With thanks.
buy cialis online nz cialis 20 mg effectiveness online cialis il cialis quanto costa price cialis best cialis 100 mg 30 tablet cialis pills brand cialis generic buying cialis in colombia when can i take another cialis
Cialis canada
پنجشنبه 15 آذر 1397 09:55 ق.ظ

This is nicely put. .
cialis online cialis coupons printable generic cialis in vietnam tadalafil 20 mg cialis baratos compran uk cialis 5 mg schweiz callus cialis usa cost buy cialis online cheapest viagra or cialis
Cialis prices
چهارشنبه 14 آذر 1397 01:58 ب.ظ

Fantastic posts. Kudos!
miglior cialis generico cialis pills in singapore cialis 20 mg cialis 100mg suppliers cialis arginine interactio cialis dosage amounts prix de cialis cialis 10mg prix pharmaci cialis prezzo di mercato viagra cialis levitra
Buy cialis online
چهارشنبه 14 آذر 1397 02:30 ق.ظ

Nicely put. Thanks a lot!
link for you cialis price only best offers cialis use cipla cialis online buying cialis on internet cialis dosage recommendations cialis in sconto cialis uk next day online prescriptions cialis cialis efficacit warnings for cialis
buy cialis medication
سه شنبه 13 آذر 1397 03:28 ب.ظ

Awesome data. Thanks.
we like it safe cheap cialis how do cialis pills work click now cialis from canada generic cialis with dapoxetine bulk cialis interactions for cialis purchase once a day cialis tadalafil generic weblink price cialis prix de cialis
buy tadalafil pills
سه شنبه 13 آذر 1397 04:05 ق.ظ

You actually expressed it superbly.
where do you buy cialis 5 mg cialis coupon printable cialis price in bangalore low cost cialis 20mg cialis 5mg billiger buy cialis sample pack overnight cialis tadalafil cialis 5 mg para diabeticos cialis generico online warnings for cialis
Cialis 20 mg
دوشنبه 12 آذر 1397 02:58 ب.ظ

You have made your position pretty clearly!!
cialis 30 day sample buy original cialis rezeptfrei cialis apotheke side effects for cialis viagra vs cialis vs levitra link for you cialis price cialis generico en mexico we recommend cheapest cialis acheter cialis kamagra order a sample of cialis
Cialis 20 mg
دوشنبه 12 آذر 1397 03:48 ق.ظ

Truly lots of fantastic information!
best generic drugs cialis non 5 mg cialis generici cialis dose 30mg venta cialis en espaa cialis generico lilly cialis prezzo di mercato cialis free trial tadalafil 10 mg canadian discount cialis cialis 5mg billiger
Cialis canada
یکشنبه 11 آذر 1397 03:29 ق.ظ

Truly all kinds of very good knowledge!
cialis rckenschmerzen cialis et insomni how much does a cialis cost cialis 20 mg best price how to purchase cialis on line wow look it cialis mexico cialis 5mg prix generic for cialis cialis generico in farmacia cialis 5 effetti collaterali
Generic cialis
شنبه 10 آذر 1397 03:54 ب.ظ

Wow a lot of very good material!
price cialis best cialis italia gratis canadian drugs generic cialis side effects for cialis brand cialis nl can i take cialis and ecstasy i recommend cialis generico generic cialis at the pharmacy look here cialis cheap canada we recommend cialis info
buy cialis online cheap
شنبه 10 آذر 1397 03:05 ق.ظ

Superb knowledge. Cheers.
generic cialis tadalafil warnings for cialis venta cialis en espaa brand cialis generic sialis generic cialis pro cialis 10 doctissimo acheter cialis kamagra cialis cuantos mg hay prezzo di cialis in bulgaria
Buy generic cialis
جمعه 9 آذر 1397 03:49 ب.ظ

Valuable data. Kudos!
cialis 5 mg schweiz cialis et insomni cialis flussig buying cialis overnight interactions for cialis cialis sicuro in linea buy cialis online nz where cheapest cialis side effects of cialis cialis professional from usa
Cialis canada
جمعه 9 آذر 1397 04:03 ق.ظ

You've made your stand very clearly..
cialis sale online canadian discount cialis cipla cialis online brand cialis nl discount cialis cipla cialis online cialis for sale south africa buy cialis enter site 20 mg cialis cost how to buy cialis online usa
buy cialis online no prescription
پنجشنبه 8 آذر 1397 04:40 ب.ظ

Position effectively applied..
cialis 20 mg cost the best choice cialis woman generic for cialis we choice cialis uk acheter du cialis a geneve purchase once a day cialis cialis free trial canada discount drugs cialis cialis 20mg preis cf wow cialis tadalafil 100mg
Cialis 20 mg
پنجشنبه 8 آذر 1397 04:43 ق.ظ

You've made your position pretty well!.
cialis canadian drugs cialis therapie we use it cialis online store cialis pills price each pastillas cialis y alcoho cialis with 2 days delivery brand cialis generic buy cialis online cialis reviews cialis daily dose generic
buy cialis without a doctor's prescription
چهارشنبه 7 آذر 1397 04:14 ب.ظ

Nicely put. With thanks.
bulk cialis where to buy cialis in ontario look here cialis cheap canada cialis coupons how does cialis work generic cialis cialis et insomni cialis without a doctor's prescription walgreens price for cialis acheter du cialis a geneve
levitra prices
جمعه 20 مهر 1397 01:07 ق.ظ

Nicely put. Thanks.
cheap 20mg levitra buy levitra 20 mg levitra 20 mg bayer prezzo levitra 10 mg kopen buy levitra online vardenafil 20mg levitra without a doctor prescription levitra without a doctor prescription generic levitra buy levitra 10mg
Cialis online
سه شنبه 10 مهر 1397 02:06 ب.ظ

You actually stated that perfectly!
cialis 5mg cialis professional from usa buy generic cialis we recommend cialis best buy cialis generico en mexico pastillas cialis y alcoho cialis cipla best buy cialis kaufen bankberweisung cialis generisches kanada tadalafil 20 mg
Cialis pills
شنبه 7 مهر 1397 09:48 ق.ظ

Amazing tons of fantastic data.
cialis generico cialis online nederland buy cialis online cheapest cialis 5mg prix cialis price thailand 5 mg cialis pharmacie en ligne female cialis no prescription wow cialis tadalafil 100mg acheter cialis meilleur pri rx cialis para comprar
canadian online pharmacy
شنبه 31 شهریور 1397 10:47 ب.ظ

Superb data. Kudos!
canadian pharmaceuticals legitimate canadian mail order pharmacies canadian pharmacy viagra canadian pharmaceuticals for usa sales reputable canadian prescriptions online canadian discount pharmacies in canada are canadian online pharmacies safe canadian pharmaceuticals stocks canadian pharmaceuticals legitimate canadian mail order pharmacies
cialisvonline.com
چهارشنبه 28 شهریور 1397 11:37 ب.ظ

Factor certainly used!!
cialis therapie generic cialis pro enter site very cheap cialis cialis 20 mg best price click here cialis daily uk generic cialis pro try it no rx cialis cialis official site 5 mg cialis coupon printable chinese cialis 50 mg
http://cialisbuys.com/
سه شنبه 27 شهریور 1397 08:30 ب.ظ

You stated this well.
generic cialis levitra cialis 5 effetti collaterali cialis pills price each achat cialis en suisse buying cialis overnight 5 mg cialis pharmacie en ligne enter site very cheap cialis canadian drugs generic cialis precios de cialis generico cialis generico milano
http://cialisvbuy.com/
پنجشنبه 15 شهریور 1397 10:37 ق.ظ

You said it nicely..
cialis en mexico precio dose size of cialis cialis 5mg billiger cialis prezzo di mercato rezeptfrei cialis apotheke cialis dosage amounts cialis for sale in europa wow look it cialis mexico fast cialis online purchasing cialis on the internet
canada online pharmacies medication
چهارشنبه 14 شهریور 1397 02:19 ق.ظ

Point certainly taken!.
viagra canadiense buy vistagra online safe most reliable canadian pharmacies canadian viagra canadian drugstore canada medication prices north west pharmacies canada drugs for sale drugs for sale usa pharmacy canada
canadianpharmacyies.com
سه شنبه 13 شهریور 1397 07:37 ق.ظ

You said it well.
get viagra no prescription generic viagra cheap order viagra no prescription buy herbal viagra online cheap generic viagra buy women viagra where to purchase viagra online buy generic viagra paypal viagra uk buy cheap generic viagra online
cialisvi.com
دوشنبه 12 شهریور 1397 06:05 ق.ظ

Fantastic content. Appreciate it!
cialis 100 mg 30 tablet cuanto cuesta cialis yaho opinioni cialis generico cialis generic availability prezzo di cialis in bulgaria best generic drugs cialis wow look it cialis mexico 200 cialis coupon when can i take another cialis legalidad de comprar cialis
viagra 20 mg
سه شنبه 23 مرداد 1397 05:02 ق.ظ

Really many of amazing data.
viagra mail order can i buy viagra over the counter online order for viagra buy viagra no rx how to purchase viagra online viagra buy viagra online pharmacy viagra viagra to buy uk uk buy viagra viagra online usa best buy for viagra
kawanboni.com/buy-cialis-from-canada.html
دوشنبه 22 مرداد 1397 08:48 ب.ظ

Thank you! I enjoy this!
free cialis viagra or cialis achat cialis en itali cialis generico milano enter site 20 mg cialis cost cialis professional yohimbe enter site very cheap cialis estudios de cialis genricos compare prices cialis uk the best choice cialis woman
Cialis 20 mg
دوشنبه 7 خرداد 1397 07:05 ق.ظ

Really a lot of very good info.
cialis preise schweiz cialis 5mg prix cialis generico en mexico buying brand cialis online free generic cialis legalidad de comprar cialis rx cialis para comprar walgreens price for cialis cialis online deutschland we choice free trial of cialis
chocolate
یکشنبه 16 اردیبهشت 1397 07:42 ب.ظ
Good article. I absolutely appreciate this website. Keep
writing!
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نمایش نظرات 1 تا 30