تبلیغات
تاریخ هنر ایران - ساسانی-پیکرتراشى، نقاشی و موزائیک
جمعه 13 آذر 1388

ساسانی-پیکرتراشى، نقاشی و موزائیک

   نوشته شده توسط: م اکبری    

متجاوز از سى ‌نقش‌برجسته متعلق به عهد ساسانى بر صخره‌هایى در منطقه فارس کشف شده‌اند. نقوش اولیه عهد ساسانى مانند نقش‌برجستهٔ فیروزآباد که در آن غلبه اردشیر بر اردوان پنجم نشان داده شده است، داراى خشونت و عارى از جزئیات لطیف مى‌باشد. کم‌کم این اشکال داراى حجم مى‌شوند و به جزئیات توجه مى‌شود. مهم‌ترین نقش‌برجسته‌ها یکى در نقش رستم است و نیز در بیشاپور، طاق‌بستان و یکى در خوزستان و دیگرى در سلماس در آذربایجان.
هنر نقش‌برجستهٔ ساسانى به صورت مستقل و همه جانبى نیز وجود داشته؛ مانند قطعاتى از یک تندیس غول‌پیکر از پادشاه که در غار بیرون بیشاپور قرار دارد و یا تندیس‌هاى چندجانبى و گروهى در طاق‌بستان.
هنر نقش‌برجسته درزمان بهرام اول به اوج خود رسید. صحنهٔ اعطاى منصب از طرف این پاه در بیشاپور عالى‌ترین اثر ساسانى و ایرانى است. در قرن چهارم میلادى این هنر روز به زوال رفت.
پیکرتراشى صخره‌اى ساسانى داراى ارزش‌هاى جادویى و مذهبى نیز بود. درونمایه و مضمون نقش‌برجسته‌ها تا حدودى ثابت است و هدف آن باشکوه جلوه دادن جنبه الهى شاه است که قدرتش را از اهورا مزدا دریافت مى‌کند و همچون خدا در مبارزه علیه شد پیروز است.
در اکثر آنها صحنه‌هاى اعطاء و تعویض و نیز پیروزى‌ها و صحنه‌هاى دفاع شاه از خانواده‌اش دیده مى‌شود و همچنین تاج‌گذارى و شکارهاى سلطنتی، مراسم پذیرایى از جمله، موضوعات آنهاست. ترکیب بعدى و تقارن پیکره‌ها و اندازهٔ غول‌پیکر شاه که بر فراز همه و حتى گاهى بر فراز الهه‌اى در صحنه قرار گرفته است.
در نقش رجب نزدیک استخر پیکره‌هاى زیادى به‌چشم مى‌خورد و مراسم اعطاى قدرت شاهى اردشیر را نشان مى‌دهد. همان نوع صحنه در نقش رستم نیز در صخرهٔ بلندى کنده‌کارى شده است. از موضوعات کار مى‌شده و در حاشیهٔ آن در چارچوبى منقوش سپاه ایران در یکسو و سپاه مغلوب همراه غنائم و باج و خراج در طرف دیگر به‌چشم مى‌خورد؛ نقش‌برجسته‌هاى پیروزى در بیشاپور، در داراب، در پایین مقبره داریوش در نقش رستم و در نقش رجب حاوى این موضوعات است.
کیفیت برجسته‌کارى پیکره‌اى در زمان سلطنت بهرام دوم سطح عالى خود نگهداشت و بهرام دستور داد تا چهره خود و خانواده‌اش را در نقش‌برجسته‌ها و مسکوکات تعبیه کنند. یکى از نقش‌برجسته‌هاى مرتفع رستم که زیباترین اثر هنرى عصر ساسانى است، از آثار بزرگ این دوران است.
نقش‌برجسته‌هایى نیز در منطقهٔ طاق‌بستان به موازات سواحل یک دریاچهٔ مصنوعى وجود داشته، در جائى‌که قطعاتى از آثار مجسمه پیدا شده، درغارهایى با اندازه‌هاى مختلف و بر روى صخره‌هاى نزدیک آنها کنده‌کارى شده‌اند.
آخرین نقش‌برجسته‌هاى ساسانى در غار بزرگ طاق‌بستان و در کنار غار نقش‌برجسته‌هاى شاپور سوم قرار دارد. نماى پیشین غار حالت ایوانى دارد؛ ولى عناصر غربى آن طبق عناصر سنتى ایرانى است. دیوار عقبى غار دو منطقهٔ جدا دارد. دیوارهاى جانبى ایوان دو تا نقش‌برجستهٔ بزرگ دو شکار سلطنتى را نشان مى‌دهد. در دیوار سمت راست غار صحنهٔ شکار گوزن و در دیوار سمت چپ، شکار گراز تصویر شده است.
از ویژگى‌هاى برجسته‌کارى دوره ساسانى در پیکره‌ها، صورت‌هاى نیمرخ و یا نیمرخ حجم‌نما بود. کل تنه از روبه‌رو نشاه داده مى‌شد، ولى سر در حالت نیمرخ قرار داشته؛ در این دوره به تصاویر سه-چهارم و یا تمام‌رخ نیز علاقه نشان داده شده است.
پیکرتراشى با گچ نیز در تزئینات داخلى بکار مى‌رفت. این نوع تزیین بسیار رنگین بود و حدفاصل نقاشى و برجسته‌کارى به‌شمار مى‌رود.
خاورشناسان نقوش‌برجستهٔ ساسانى را که در حقیقت ثبت وقایع تاریخى روى سنگ است و در ایران سابقه‌اى طولانى داشته، تقلیدى از نقش‌برجسته‌هاى رومى مى‌دانند.
به طور کلى شبیه‌سازی، تجسم البسه، طرح دقیق و نزدیکى به طبیعت، مشخصاتى است که هر ساسانى را ممتاز مى‌نماید.
از نقاشى دورهٔ ساسانى اطلاع چندانى در دست نیست. نقاشى دیوارى على‌الخصوص از قرن چهارم میلادى به بعد در بین ساسانیان رواج تام داشته است. از نقاشى‌هاى دیوارى آن دوره نیز اطلاعى در دست نیست. قطعه‌اى از یک فرسک عظیم همراه با صحنهٔ شکار در شوش از نظر زمانى احتمالاً به نیمهٔ اول قرن چهارم میلادى تعلق دارد. در این اثر رنگ‌ها بدون سایه و روشن و تخت است و پیکره‌ها با خطوط سیاه مشخص شده‌اند. این فرسک از بخش‌هایى ناپیوسته تشکیل شده است. قطعاتى نیز در ایوان کرخه با کیفیت پایین به‌دست آمده که احتمالاً متعلق به دورهٔ سلطنت شاپور دوم مى‌باشد. چند اثر در تیسفون و دامغان کشف شده است. ظاهراً آتشگاه‌هاى این دوران نیز با نقاشى‌ تزیین شده است.
قصرهاى ساسانى ابتدا با سنگ‌هاى حجارى شده مزین مى‌گردید و بعد با نقاشیظ (شبیه فرسک) تزیین مى‌شده است. این نقاشى‌هاى دیوارى روى گچ دیوار انجام مى‌گردیده است.
از تحقیقات باستان‌شناسى در مقر ساسانى در ایوان کرخه بر مى‌آید که کف ایوان‌ها با موزائیک فرش مى‌شده و قطعاتى از این موزائیک‌ها در قصر بیشاپور به‌دست آمده است.
در مورد موزائیک اطلاعات بیشتر از روى منابع بدست آمده تا خود آثار باستان‌شناسى در قرن ششم م، بخش بالایى دیوارها با موزائیک پوشانده مى‌شد. موزائیک‌هاى کف در سرتاسر جهان یونان-روم متداول بود. موضوع در این آثار در وسط قرار مى‌گرفت؛ اماموزائیک‌هاى بیشاپور در مقایسه با آنها محدود به حاشیه وسیع لبه موزائیک مى‌شد و در وسط موزائیک، تاوه‌هاى سنگى حاتم‌کارى گشته است.
در ایوان هم موزائیک‌ها در دو جانب قرار مى‌گرفت. از موزائیک‌هاى دربارى قطعات بیشترى باقى نمانده است.


How do you get taller?
یکشنبه 26 شهریور 1396 12:19 ب.ظ
Thanks for sharing your thoughts on How much can you grow
from stretching?. Regards
Why do they call it the Achilles heel?
یکشنبه 12 شهریور 1396 05:53 ق.ظ
Have you ever thought about adding a little bit more than just your articles?
I mean, what you say is fundamental and everything.
Nevertheless just imagine if you added some great visuals or video clips to give your posts more, "pop"!

Your content is excellent but with images and video clips, this site could definitely be one of the most beneficial in its field.
Terrific blog!
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر